Inclusie en sociale media: stand van zaken van ICT-gebaseerde inclusie-initiatieven

23 jun 2011 /

Op verschillende beleidsniveaus en door diverse organisaties worden ICT-gebaseerde inclusie-initiatieven genomen.
Dat blijkt uit ons rapport over dit onderwerp. Toch blijken evaluaties en resultaten moeilijk te vinden. Hierdoor komt de coördinatie van de geleverde inspanningen in het gedrang. Bovendien blijft de samenwerking tussen verschillende beleidsniveaus en andere partijen problematisch. Ten slotte richt een groot deel van de initiatieven zich nog steeds op het verlenen van toegang en opleiding. Het verbeteren van de ‘empowerment’* door de actieve betrokkenheid van de gebruiker te stimuleren komt daarentegen zelden aan bod. Het rapport kwam tot stand vanuit het Inclusiewerkpakket van EMSOC. Als basis dienden een literatuurstudie, contacten met professionals uit het veld en een uitgebreide internetzoektocht.

* In Van Dale woordenboeken wordt empowerment beschreven als ‘het mondig maken, het leren opkomen voor jezelf, het lot in eigen handen nemen’.

Empowerment of disempowerment?

Sociale media kenden het voorbije decennium een exponentiële groei.
Sinds de oprichting in 2004 werd Facebook de grootste sociale netwerksite ter wereld. Aan het einde van het jaar 2010 had de site maar liefst 650 miljoen gebruikers (Libbenga, 2011; Online Schools, 2011). Een mogelijk voordeel van sociale media is het feit dat ze gebruikt kunnen worden om de productie van sociaal kapitaal te bevorderen (INCLUSO, 2010). Bovendien vergemakkelijkt het gebruik van sociale software of meer algemeen communicatie gemedieerd door technologie de interactie tussen grote groepen mensen omdat het niet langer nodig is dat de interactiepartners zich op hetzelfde moment op dezelfde plaats bevinden (Resnick, 2002).

Samen met de opkomst van digitale technologieën zoals het internet, e-mail en sociale media maakte ook het digitale kloof concept opgang. Dit concept beschrijft mechanismen van sociale exclusie veroorzaakt door digitale exclusie (Mariën, Van Audenhove, Vleugels, Bannier, & Pierson, 2010).

Als reactie op de toegenomen aandacht voor concepten zoals de digitale kloof en digitale of sociale exclusie worden steeds meer ICT-gebaseerde inclusie-initiatieven opgestart. Deze initiatieven zijn belangrijk omdat ze een groter niveau van inclusie en empowerment voor hun doelgroepen mogelijk maken en stimuleren.

Categorieën

Het doel van dit rapport was een overzicht te bieden van de bestaande ICT-gebaseerde inclusie-initiatieven om zo inzicht te krijgen in het onderwerp. Welke inspanningen doen spelers in het veld al en welke strategieën gebruiken ze?
De initiatieven werden hier onderverdeeld op basis van hun voornaamste doelstelling. Het was niet de bedoeling een volledig overzicht te geven van alle bestaande initiatieven, maar wel zo volledig mogelijk te zijn in het overzicht van de types initiatieven.Om een model op te stellen keken we zowel naar bestaande categoriseringen als naar de initiatieven die we vonden. De volgende doelstellingen kwamen naar voren:

  • Vaardigheden verbeteren
  • Toegang tot computer/internet verlenen
  • Samenwerken met anderen
  • Attitudes veranderen
  • Het gevoel creëren ergens bij te horen
  • Toegankelijke e-Government promoten
  • Zichtbaarheid verhogen
  • Aanpassen aan persoonlijke wensen en noden
  • Inhoud digitaliseren

Naast deze eerder klassieke ICT-gebaseerde inclusie-initiatieven keken we ook naar specifieke socialemedia-initiatieven. De meer klassieke initiatieven gebruiken sociale media eventueel om een verhoging van computer- en internetgebruik te bekomen, terwijl de socialemedia-initiatieven het gebruik van sociale media centraal stellen om doelstellingen zoals sociale cohesie en sociale of digitale inclusie te realiseren.

Conclusies & aanbevelingen

Overheden en non-profit organisaties starten steeds meer ICT-gebaseerde inclusie-initiatieven. Hoewel socialemedia-initiatieven minder vaak voorkomen dan de meer klassieke initiatieven zullen we de evolutie van de eerste op de voet blijven volgen omdat zij mogelijkheden voor bottom-up user empowerment bieden en omdat we ervan overtuigd zijn dat hun aantal de komende jaren zal toenemen.

Hoewel er zeker vooruitgang is, blijven onder andere de projectgebaseerde financiering en communicatie belangrijke problemen vormen. Projectgebaseerde financiering komt momenteel dikwijls voor en is nadelig voor de continuïteit van de inclusie-inspanningen. Daarnaast verhoogt het financieringssysteem ook de competitiviteit tussen verschillende initiatieven. Het werd ten slotte duidelijk dat resultaten en evaluaties onvoldoende uitgevoerd en/of bekendgemaakt worden.

Een eerste aanbeveling is dat evaluaties op een regelmatige basis uitgevoerd zouden moeten worden en dat resultaten bekendgemaakt moeten worden zodat andere spelers in het veld kunnen voortwerken op de opgebouwde knowhow. Bovendien raden we aan, in overeenstemming met eerder geformuleerde aanbevelingen, om een e-inclusie woordvoerder aan te stellen om zo de initiatieven meer zichtbaarheid te geven en de inspanningen te coördineren (Brotcorne et al., 2010; Race Online 2012, 2011).

Het volledige rapport is downloadbaar door in de ‘academic community’ in ‘reports’ het ‘download report’ icoon te selecteren.

Referenties

INCLUSO. (2010). The INCLUSO Manual. Retrieved February 23, 2011, from http://www.incluso.org/manual

Libbenga, J. (2011). What would Facebook do? – Mark Zuckerberg geeft Google het nakijken. Emerce, (101), 14-33.

Mariën, I., Van Audenhove, L., Vleugels, C., Bannier, S., & Pierson, J. (2010). De digitale kloof van de tweede graad inVlaanderen. Instituut Samenleving & Technologie. Retrieved from http://smit.vub.ac.be/files/publications/862/20101020114937.pdf

Online Schools. (2011). The History of Social Networking. Retrieved February 28, 2011, from http://www.onlineschools.org/blog/history-of-social-networking/

Race Online 2012. (2011). About Race Online 2012 and Our Vision. Retrieved March 21, 2011, from http://raceonline2012.org/about-us

Resnick, P. (2002). Beyond Bowling Together: SocioTechnical Capital. Human-Computer Interaction in the New Millennium (pp. 647-672). New York  NY: ACM Press.

Empowerment. (2005). Van Dale Groot Woordenboek van de Nederlandse Taal. Utrecht/Antwerpen, The Netherlands/Belgium: Van Dale Lexicografie BV. Retrieved from https://netman.libis.kuleuven.be/vandale/vandale.exe?SWI_CDEU_0_framesetIE&language=nl