Het sociale leven van boeken

10 jul 2012 /

Hoe worden lezers zichtbaar en kenbaar gemaakt in leescultuur, vroeger en nu? Daar ging het allemaal om tijdens het ‘Revealing the Reader Symposium’ dat werd georganiseerd door Monash University. Ook EMSOC teamlid Joachim Vlieghe was er bij in Melbourne op 29 juni. Hij presenteerde er zijn paper ‘Social Reading: Re-revealing the social layer of books’ dat met veel enthousiasme werd onthaald door het aanwezig internationale gezelschap.

Tijdens zijn presentatie had Joachim het over Social Reading (of ook: sociaal lezen). Uit zijn onderzoek blijkt dat sociale leesplatformen zoals BookGlutton en Copia aspecten van oude en nieuwe media combineren, respectievelijk boeken en sociale media. Deze combinatie heeft volgens onze onderzoeker ook gevolgen voor hedendaagse en toekomstige leespraktijken. Lezers worden uitgenodigd om actief deel te nemen aan discussie over literatuur, zoals dat in het verleden ook al vaak het geval was. Dankzij de sociale leesplatformen worden hun gesprekken echter ook uitdrukkelijk deel van het boek in kwestie. Zo wordt de rol van de lezer meer dan ooit in de kijker geplaatst.

Intergeletterdheid

Naast het in kaart brengen van de beoogde en beginnende veranderingen van leespraktijken, laat de studie van rolomschrijvingen door ontwikkelaars van sociale leesplatformen ook toe om veranderende opvattingen met betrekking tot geletterdheid op te tekenen. De ontwerpers’ beschrijving van mogelijke gebruikers geeft aan dat rollen zoals ‘lezer’, ‘bemiddelaar’, ‘criticus’ en ‘auteur’ niet langer worden geassocieerd met duidelijk van elkaar gescheiden vormen van geletterdheid. Door de sterke focus op het sociale en multimediale karakter van betekenisgeving in en via verhalen treedt er een verschuiving. De nadruk komt meer dan ooit te liggen op gelijkenissen en overlappingen. Er wordt, met andere woorden, gefocust op de verbondenheid van verschillende geletterdheden (ook wel: intergeletterdheid).

De benadering van intergeletterdheid staat in schril contrast met het dominante beeld van geletterdheid binnen het onderwijs. Ondanks de aandacht voor meervoudige geletterdheden is er in het huidige onderwijslandschap vaak weinig sprake van aandacht voor overlapping en wederzijdse ondersteuning van verscheidene geletterdheden.

Gezonde mix

Volgens onderzoekers zoals James Paul Gee[1] liggen in onze traditionele onderwijssystemen de doelstellingen en de weg daar naartoe van bij het begin vast. Bovendien wordt het onderwijs ook nog steeds gedomineerd door één medium, met name het boek. Daar tegenover staat dat games en digitale media toelaten om te delven in een rijke verzameling aan gedetailleerde gegevens in verband met leerwinst, maar ook – en vooral – met betrekking tot verscheidenheid in leertrajecten en leerstijlen. Jackie Marsh en Elaine Millard[2] benadrukken op hun beurt dat geen enkel medium, noch de daaraan verbonden vormen van geletterdheid, binnen het onderwijs voorrang verdient op andere media. Het lezen van literatuur hoeft dus niet per definitie de eerste en voornaamste stap te zijn in de leerweg van kinderen en jongeren. Uiteraard dient literatuur evenmin te verdwijnen uit diezelfde leerweg. Er moet gezocht worden naar een gezonde mix.

Sociale leesplatformen en leespraktijken tonen aan hoe zo een mix van media en geletterdheden er kan uitzien. Ze bieden onderzoekers de mogelijkheid om te na te gaan hoe bepaalde literaire praktijken op verschillende of gelijkaardige manieren worden benaderd vanuit verschillende posities binnen het literaire systeem, zowel binnen als buiten de context van sociale media.

De visuele ondersteuning die Joachim gebruikte tijdens zijn presentatie is online beschikbaar en kan tevens hieronder bekeken worden.


[1] Bron: http://henryjenkins.org/2011/03/how_learners_can_be_on_top_of.html

[2] Bron: Marsh, J. & Millar, E. (2000) Literacy and Popular Culture: Using Children’s Culture in the Classroom.