Identiteitsontwikkeling online. UR doing it wrong!

18 nov 2011 /

In oktober vond de jaarlijkse Web2.0 Summit plaats. Op de lijst met sprekers prijkten onder meer de bestuursvoorzitters van Google, Twitter, LinkedIn en Foursquare. Ook aanwezig was Chris Poole, die online beter bekend staat als ‘m00t’. Hij gaf er een lezing over het belang van identiteit en anonimiteit in online omgevingen. Eerder dit jaar deed hij dat ook al op de toonaangevende SXSW conferentie.

Online anonimiteit volgens m00t

Poole is de oprichter van het notoire 4Chan beeldbord en diens recent ontworpen variant Canv.as. Beide websites bieden hun gebruikers de mogelijkheid om visuele creaties met elkaar te delen en te becommentariëren. Gebruikers genieten hierbij een grote vrijheid wat betreft de inhoud van hun bijdragen. Bovendien hoeven deelnemers zich niet te registeren om deel te nemen aan de activiteiten bij 4Chan. Dat is wel het geval bij Canv.as. Chris Poole staat er niettemin op dat gebruikers van beide websites de keuze hebben om deel te nemen op anonieme wijze of onder een pseudoniem.

Het beeldbord 4Chan heeft haar bekendheid te danken aan de vele memes van de digitale cultuur waartoe het heeft bijgedragen. Online creativiteit en expressie draaien niet zo zeer om succes en bekendheid, maar om de ontwikkeling van identiteit. “Het gaat niet om het publiek. Het gaat om jouw context binnen dat publiek. Het gaat niet om diegene waarmee je deelt. Het gaat er om als wie jijzelf deelt”, aldus Poole.  De sociale media moeten volgens hem een plaats zijn om identiteit(en) te ontwikkelen, en niet om ze te vereenvoudigen en te fixeren. Dat laatste lijken de ontwerpers van Facebook en Google+ niet goed te hebben begrepen meent Poole.

De recente opschudding over het verwijderen van Salman Rushdie's Facebook-profiel toont aan waar Chris Poole het over heeft.

Ontwikkeling van een meervoudige identiteit

Poole stelt dat een deel van ons mens-zijn er in bestaat meerdere identiteiten te combineren en te verenigen in één individu. Die meervoudig identiteit ontstaat in interactie met de Ander en wordt vaak pas zichtbaar vanuit het perspectief van die Andere. Terecht oppert Poole dat sociale media ruimte moeten laten om te experimenteren en fouten te maken, zodat gebruikers – en jongeren in het bijzonder – de mogelijkheid krijgen om zichzelf en de Ander te ontdekken.

De bekommernis van Poole om de mogelijkheden voor identiteitsontwikkeling in het huidige aanbod van sociale media is gegrond. Tezelfdertijd mag de oprichter van 4Chan en Canv.as een stuk hoopvoller zijn. Initiatieven zoals 4Chan en Canv.as zijn immers prachtvoorbeelden van hoe jongeren actief de hun aangeboden mogelijkheden aangrijpen. Het zijn plaatsen waar jongeren door middel van eigen creaties de vanzelfsprekendheid van regels, waarden en normen in vraag te stellen en op zoek gaan naar betekenissen. Bovendien lijken jongeren zich ook elders op het internet niet te laten kisten door regels en begrenzingen. Naast het kopiëren en bewerken van foto’s, tekeningen en schilderijen citeren en herschrijven ze ook  literaire meesterwerken, verknippen en parodiëren ze films, componeren en remixen ze muziekstukken en schrijven en herschrijven ze codes van computerspellen en programma’s. Ze delen naar hartenlust hun originele en minder ‘originele’ creaties met anderen, daarbij vlot wisselend tussen verscheidene kanalen om zo regels en beperkingen te omzeilen. Lukt het bijvoorbeeld niet op Youtube, dan wel op Vimeo, Dailymotion, Metacafe of Liveleak.

Cultuurbemiddeling: zichzelf en anderen verbazen

Het is uiteraard een feit dat niet elke jongere eigen creaties maakt, maar dat hoeft ook helemaal niet. Tenslotte geldt deze opmerking ook voor ‘oudere’ media zoals literatuur, film en muziek. Media waarvan weinigen het emancipatorisch potentieel zullen ontkennen, ondanks het feit dat schrijvers, cineasten en musici een minderheid vormen. Het emancipatorisch potentieel kan ook indirect verwezenlijkt worden doordat creaties en bemerkingen anderen aanzetten tot tot reflecteren, reageren en doorgeven. Als we naar sociale media kijken zien we dit ook gebeuren: er wordt massaal gereflecteerd, gereageerd en gedeeld. Daarenboven blijft de deelname aan activiteiten via sociale media niet enkel beperkt tot jongeren. Ook steeds meer volwassenen nemen deel aan het creëren of bediscussiëren en verspreiden van inhouden via sociale media.

Vanuit de culturele en educatieve sector wordt dit nogal vaak met lede ogen aanzien. De komst van nieuwe media brengt immers veranderingen met zich mee. Die veranderingen plaatsen de rol van de cultuur, en dus ook de cultuurbemiddelaar, onder druk. In tegenstelling tot wat doemdenkers vrezen, betekent de komst van nieuwe media niet de ondergang voor van oudere media, noch van de cultuur en de cultuurbemiddelaar. Als cultuur en educatie in het teken staan van identiteitsontwikkeling en het stimuleren van socioculturele participatie, dan is de komst van nieuwe media een bijzonder boeiend en hoopgevend gebeuren. Het biedt tal van voorbeelden om verschillende vormen van media, mediaparticipatie en mediaboodschappen met elkaar te vergelijken. Voorbeelden die helpen om de blik van jongeren te verruimen en hen aan te zetten tot kritische reflectie. Cultuurbemiddelaars mogen zichzelf gerust als behoeders van Cultuur aanzien, maar laat hen daarnaast ook etnografen van de veranderende cultuur zijn. Misschien kunnen we de cultuurbemiddelaar het best omschrijven als iemand die vol verbazing kijkt naar wat er gebeurt en die verbazing op aanstekelijke wijze deelt met anderen?

Extra: Voor meer informatie omtrent het anonimiteits-debat kan u terecht op http://joachimvlieghe.tumblr.com/post/11903198038/mootsaysurdoingitwrong3